Stanisław Leszczyc-Przywara: Różnice pomiędzy wersjami
+ |
źródła/przypisy |
||
| Linia 10: | Linia 10: | ||
=== Życie przedwojenne === | === Życie przedwojenne === | ||
W 1936 roku, gdy jeszcze chodził do szkoły w Łowiczu, wstąpił do drużyny harcerskiej<ref name="MPN">[https://www.miejscapamiecinarodowej.pl/index.php/malopolskie/540-ptaszkowa-pomnik-partyzanta-ak-stanislawa-przywary ''Ptaszkowa – pomnik partyzanta AK Stanisława Przywary''], ''Miejsca Pamięci Narodowej'', 28 maja 2014 [dostęp 17-02-2026].</ref>. {{fakt|Od 1938 roku pełnił funkcję zastępowego}}. | |||
=== II wojna światowa === | === II wojna światowa === | ||
{{fakt|Gdy 1 września 1939 roku wybuchła II wojna światowa}}, dla siedemnastoletniego harcerza zaczął się bardzo trudny okres w życiu. {{fakt|Jego ojciec już w sierpniu został zmobilizowany}}. {{fakt|Zostawił dom i matkę pod opieką syna}}. {{fakt|Stanisław Leszczyc-Przywara zarabiał na chleb, pomagając w pracy na roli}}. | {{fakt|Gdy 1 września 1939 roku wybuchła II wojna światowa}}, dla siedemnastoletniego harcerza zaczął się bardzo trudny okres w życiu. {{fakt|Jego ojciec już w sierpniu został zmobilizowany}}. {{fakt|Zostawił dom i matkę pod opieką syna}}. {{fakt|Stanisław Leszczyc-Przywara zarabiał na chleb, pomagając w pracy na roli}}. W tym samym czasie uczył się podczas przygotowywań do matury i pracy konspiracyjnej<ref name="MPN" />. {{fakt|Zarówno on, jak i jego matka często cierpieli z powodu głodu}}. {{fakt|Harcerz opiekował się zarówno matką}}, {{fakt|jak i mieszkaniem}}, {{fakt|które znajdowało się w budynku szkoły}}. {{fakt|Został partyzantem oddziału Żbik}}. {{fakt|W czasie bombardowań pomagał uciekinierom, którzy przechodzili przez Szymanów i dostarczał żywność do obozu jeńców w Żyrardowie}}. {{fakt|Wykorzystując swoje sprawności harcerskie, udzielał usług sanitarnych i pielęgniarskich}}. {{fakt|Ludzie z okolicznych terenów darzyli go szacunkiem, życzliwością, wdzięcznością i zaufaniem}}. {{fakt|Trzy miesiące później, 18 listopada 1939 roku, ojciec harcerza wrócił z wojny}}. | ||
{{fakt|W pierwszych latach wojny harcerz ukrywał się przed wywozem na roboty do Niemiec}}, {{fakt|a później przed niemieckimi żandarmami}}, {{fakt|którzy chodzili po wsi i zmuszali mieszkańców do pracy przy budowie potrójnej linii okopów}}. | {{fakt|W pierwszych latach wojny harcerz ukrywał się przed wywozem na roboty do Niemiec}}, {{fakt|a później przed niemieckimi żandarmami}}, {{fakt|którzy chodzili po wsi i zmuszali mieszkańców do pracy przy budowie potrójnej linii okopów}}. Po rozmowie z ojcem Szary zdecydował się na pracę w prywatnym tartaku w Ptaszkowej<ref name="MPN" />, gdzie zorganizował rozbrojenie jednego z żołnierzy niemieckich na rzecz jednego z żołnierzy radzieckich<ref name="MPN" />. Akcja ta nie powiodła się<ref name="MPN" />, {{fakt|a harcerz został uznany za wspólnika napastnika}}. {{fakt|Podczas jego ucieczki, przez kilkanaście minut, niemieccy żołnierze strzelali do niego z trzech karabinów maszynowych pistoletów maszynowych i zwykłych karabinów}}. {{fakt|Harcerz uciekał zygzakiem, padając co jakiś czas na ziemię}}. {{fakt|Biegł w stronę lasu Jaworza}}, {{fakt|lecz nowa grupa Niemców z przeciwnej strony zabiegła mu drogę}}. {{fakt|Żołnierze obrzucili go granatami i ogłuszyli}}. | ||
=== Tortury i proces === | === Tortury i proces === | ||
| Linia 21: | Linia 21: | ||
=== Egzekucja === | === Egzekucja === | ||
Egzekucja odbyła się w piątek, 22 września 1944 roku<ref name="groby" />. {{fakt|Na rozkaz katów harcerz przyklęknął na jedno kolano, podniósł oczy w górę, rękę położył na piersi i szeptem odmawiał modlitwę}}. | Egzekucja odbyła się w piątek, 22 września 1944 roku<ref name="groby" />. {{fakt|Na rozkaz katów harcerz przyklęknął na jedno kolano, podniósł oczy w górę, rękę położył na piersi i szeptem odmawiał modlitwę}}. Niedługo potem został zastrzelony<ref name="MPN" />. | ||
=== Pogrzeb === | === Pogrzeb === | ||
| Linia 39: | Linia 39: | ||
</blockquote> | </blockquote> | ||
W miejscu jego zabójstwa został postawiony pomnik z krzyżem, symbolem Polski Walczącej i tablica z napisem<ref name="MPN" />: | |||
<blockquote> | <blockquote> | ||
''Ta ziemia została uświęcona męczeńską krwią, którą przelał za Polskę. Stanisław Leszczyc-Przywara, ur. 30 XII 1922, harcerz, partyzant AK pseud. „Szary”, umęczony i rozstrzelany przez Niemców dn. 22 IX 1944. Cześć jego pamięci.'' | ''Ta ziemia została uświęcona męczeńską krwią, którą przelał za Polskę. Stanisław Leszczyc-Przywara, ur. 30 XII 1922, harcerz, partyzant AK pseud. „Szary”, umęczony i rozstrzelany przez Niemców dn. 22 IX 1944. Cześć jego pamięci.'' | ||
</blockquote> | |||
Poniżej tego napisu został umieszczony zwrot<ref name="MPN" />: | |||
<blockquote> | |||
''Przyrzeczenia dotrzymałem.'' | |||
</blockquote> | </blockquote> | ||
Wersja z 18:10, 17 lut 2026
Ten artykuł wymaga uzupełnienia odnośników do źródeł.
Należy dodać przypisy do treści wątpliwych lub wymagających weryfikacji.
Stanisław Leszczyc-Przywara ps. Szary (ur. 30 grudnia 1922 roku w Hrubieszowie, zm. 22 września 1944 roku w Ptaszkowej) – polski harcerz i żołnierz wyklęty, działający na terenie Ptaszkowej (podczas II wojny światowej). Został zamordowany z rąk nazistowskiej III Rzeszy. W chwili śmierci miał 21 lat.
Życiorys
Dzieciństwo
W domu Przywarów panowała religijna i patriotyczna atmosfera[potrzebny przypis]. Uczono tam potomstwa, tradycji i kultury[potrzebny przypis]. Chociaż w małym, drewnianym domku mieszkało ośmioro dzieci, które nie miały dobrych warunków do życia[potrzebny przypis], dzięki opiekunom zmieniły swój sposób życia na patriotyczny i katolicki[potrzebny przypis].
Edukacja
Uczył się w Nowym Mieście[potrzebny przypis], w Kole nad Wartą[potrzebny przypis] i w Łowiczu[potrzebny przypis]. Naukę gimnazjalną rozpoczął w Łowiczu[potrzebny przypis], kontynuował w Warszawie[potrzebny przypis], a skończył w Sochaczewie[potrzebny przypis].
Życie przedwojenne
W 1936 roku, gdy jeszcze chodził do szkoły w Łowiczu, wstąpił do drużyny harcerskiej[1]. Od 1938 roku pełnił funkcję zastępowego[potrzebny przypis].
II wojna światowa
Gdy 1 września 1939 roku wybuchła II wojna światowa[potrzebny przypis], dla siedemnastoletniego harcerza zaczął się bardzo trudny okres w życiu. Jego ojciec już w sierpniu został zmobilizowany[potrzebny przypis]. Zostawił dom i matkę pod opieką syna[potrzebny przypis]. Stanisław Leszczyc-Przywara zarabiał na chleb, pomagając w pracy na roli[potrzebny przypis]. W tym samym czasie uczył się podczas przygotowywań do matury i pracy konspiracyjnej[1]. Zarówno on, jak i jego matka często cierpieli z powodu głodu[potrzebny przypis]. Harcerz opiekował się zarówno matką[potrzebny przypis], jak i mieszkaniem[potrzebny przypis], które znajdowało się w budynku szkoły[potrzebny przypis]. Został partyzantem oddziału Żbik[potrzebny przypis]. W czasie bombardowań pomagał uciekinierom, którzy przechodzili przez Szymanów i dostarczał żywność do obozu jeńców w Żyrardowie[potrzebny przypis]. Wykorzystując swoje sprawności harcerskie, udzielał usług sanitarnych i pielęgniarskich[potrzebny przypis]. Ludzie z okolicznych terenów darzyli go szacunkiem, życzliwością, wdzięcznością i zaufaniem[potrzebny przypis]. Trzy miesiące później, 18 listopada 1939 roku, ojciec harcerza wrócił z wojny[potrzebny przypis].
W pierwszych latach wojny harcerz ukrywał się przed wywozem na roboty do Niemiec[potrzebny przypis], a później przed niemieckimi żandarmami[potrzebny przypis], którzy chodzili po wsi i zmuszali mieszkańców do pracy przy budowie potrójnej linii okopów[potrzebny przypis]. Po rozmowie z ojcem Szary zdecydował się na pracę w prywatnym tartaku w Ptaszkowej[1], gdzie zorganizował rozbrojenie jednego z żołnierzy niemieckich na rzecz jednego z żołnierzy radzieckich[1]. Akcja ta nie powiodła się[1], a harcerz został uznany za wspólnika napastnika[potrzebny przypis]. Podczas jego ucieczki, przez kilkanaście minut, niemieccy żołnierze strzelali do niego z trzech karabinów maszynowych pistoletów maszynowych i zwykłych karabinów[potrzebny przypis]. Harcerz uciekał zygzakiem, padając co jakiś czas na ziemię[potrzebny przypis]. Biegł w stronę lasu Jaworza[potrzebny przypis], lecz nowa grupa Niemców z przeciwnej strony zabiegła mu drogę[potrzebny przypis]. Żołnierze obrzucili go granatami i ogłuszyli[potrzebny przypis].
Tortury i proces
Niedługo po akcji zorganizowanej przez nazistów na miejscu pojawiło się gestapo z Nowego Sącza[potrzebny przypis], które zostało wezwane telefonicznie przez oficera[potrzebny przypis]. Harcerz został poddany czterogodzinnym torturom, które odbywały się w budynku plebanii[potrzebny przypis]. Podczas przesłuchania nikogo nie wydał[potrzebny przypis]. Podczas procesu został skazany na karę pozbawienia życia, a egzekucja miała się odbyć poprzez rozstrzelanie[2]. Przed egzekucją chciał zobaczyć się z księdzem, lecz nie dopuszczono do tego spotkania, pomimo tego, że był w pobliżu[potrzebny przypis].
Egzekucja
Egzekucja odbyła się w piątek, 22 września 1944 roku[2]. Na rozkaz katów harcerz przyklęknął na jedno kolano, podniósł oczy w górę, rękę położył na piersi i szeptem odmawiał modlitwę[potrzebny przypis]. Niedługo potem został zastrzelony[1].
Pogrzeb
W księdze zmarłych proboszcz Ptaszkowej, ks. Edward Pykosz, napisał łaciński zwrot Occissus ut partizant, co oznacza Zabity jako partyzant[potrzebny przypis]. Mimo obecności Niemców kwaterujących obok kościoła i cmentarza, ludzie szli do kostnicy, aby złożyć Szaremu kwiaty i biało-czerwony wieniec z kokardą o tych samych barwach[potrzebny przypis].
Na rozkaz oficera niemieckiego pogrzeb harcerza został przyspieszony[potrzebny przypis]. Ciało zmarłego złożono na cmentarzu w Ptaszkowej[2]. Pośmiertnie Szary został odznaczony krzyżem Virtuti Militari II klasy[potrzebny przypis].
Upamiętnienie
Nad grobem partyzanta znajduje się kamienny pomnik z napisem[2]:
Stanisław Leszczyc-Przywara, ps. Szary, oddał młode życie za Polskę. Stasiu, módl się za nami. ZHP AK.
Na płycie nagrobka widnieje napis[2]:
Służyłem Bogu i Polsce, niosłem chętną pomoc bliźnim i byłem posłuszny prawu harcerskiemu.
W miejscu jego zabójstwa został postawiony pomnik z krzyżem, symbolem Polski Walczącej i tablica z napisem[1]:
Ta ziemia została uświęcona męczeńską krwią, którą przelał za Polskę. Stanisław Leszczyc-Przywara, ur. 30 XII 1922, harcerz, partyzant AK pseud. „Szary”, umęczony i rozstrzelany przez Niemców dn. 22 IX 1944. Cześć jego pamięci.
Poniżej tego napisu został umieszczony zwrot[1]:
Przyrzeczenia dotrzymałem.
W rozbudowanym domu parafialnym mieści się oratorium im. Stanisława Leszczyca-Przywary z pamiątkami po nim[potrzebny przypis]. Znajdują się tam m.in. chusteczka nasiąknięta krwią Szarego, książeczki do modlitwy, zeszyty i mundurek szkolny[potrzebny przypis].
W kościele, w którym modlił się w ostatnich tygodniach życia, przed obrazem Matki Bożej Ptaszkowskiej, znajduje się namalowany przez jego ojca obraz Matki Bożej Armii Krajowej ze sylwetką partyzanta wraz z jego przyjaciółmi[potrzebny przypis].
Odznaczenia
krzyż Virtuti Militari II klasy (pośmiertnie)[potrzebny przypis]
Życie prywatne
Pochodził z katolickiej rodziny, która osiadła się w Kąclowej na początku XX wieku[potrzebny przypis].
Jeden z wychowanków Michała i Eleonory, Franciszek, został dominikaninem[potrzebny przypis], a jego prymicje odbyły się w Kąclowej, w 1938 roku[potrzebny przypis]. Najmłodszy z synów, Antoni, wstąpił do wojska w 1939 roku[potrzebny przypis]. Zginął w obronie Warszawy[potrzebny przypis].
Ojciec Szarego, Stanisław, był katolikiem[potrzebny przypis]. Pracował jako nauczyciel języka polskiego i historii[potrzebny przypis]. Poza nauczaniem młodzieży, zajmował się także harcerstwem[potrzebny przypis]. Podczas I i II wojny światowej uczestniczył w ruchu oporu pod pseudonimem Lotos[potrzebny przypis]. Walczył w 4 Pułku Legionów[potrzebny przypis]. Brał także udział w kampanii wrześniowej[potrzebny przypis]. Został odznaczony między innymi Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari[potrzebny przypis].
Lotos zawarł małżeństwo z Marią Milmnich i wspólnie założyli katolicką rodzinę[potrzebny przypis]. Ze względu na stan zdrowia Marii, mieli tylko jednego syna – Stanisława[potrzebny przypis].
Dziadek Szarego, Michał, pracował przy regulacji rzeki Białej[potrzebny przypis]. Jego babcia, Eleonora, działała jako prywatna położna[potrzebny przypis].
Był katolikiem i patriotą[potrzebny przypis].
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 Ptaszkowa – pomnik partyzanta AK Stanisława Przywary, Miejsca Pamięci Narodowej, 28 maja 2014 [dostęp 17-02-2026].
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Mogiła pojedyncza Stanisława Leszczyc-Przywary, żołnierza Armii Krajowej z 1944 w Ptaszkowej, Groby wojenne na terenie Małopolski [dostęp 15-02-2026].
Bibliografia
Brak pełnego opisu bibliograficznego może utrudnić weryfikację informacji.
Należy uzupełnić pozycje bibliograficzne zgodnie z zasadami i zaleceniami.
Bp. Józef Gucwa, Stanisław Leszczyc-Przywara, wpis na stronie pomnikprzejscie.pl [dostęp 12-02-2026].