Stanisław Leszczyc-Przywara: Różnice pomiędzy wersjami

Życiorys: źródła
Życiorys: dr. tech.
 
(Nie pokazano 9 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
{{więcej przypisów}}
{{więcej przypisów}}
{{sierotka}}
'''Stanisław Leszczyc-Przywara''' ps. Szary (ur. 30 grudnia 1922 roku w Hrubieszowie, zm. 22 września 1944 roku w [[Ptaszkowa|Ptaszkowej]]) – polski harcerz i żołnierz wyklęty, działający na terenie Ptaszkowej (podczas II wojny światowej). Został zamordowany z rąk nazistowskiej III Rzeszy. W chwili śmierci miał 21 lat.
'''Stanisław Leszczyc-Przywara''' ps. Szary (ur. 30 grudnia 1922 roku w Hrubieszowie, zm. 22 września 1944 roku w [[Ptaszkowa|Ptaszkowej]]) – polski harcerz i żołnierz wyklęty, działający na terenie Ptaszkowej (podczas II wojny światowej). Został zamordowany z rąk nazistowskiej III Rzeszy. W chwili śmierci miał 21 lat.


== Życiorys ==
== Życiorys ==
=== Dzieciństwo ===
=== Dzieciństwo ===
{{fakt|W domu Przywarów panowała religijna i patriotyczna atmosfera}}. {{fakt|Uczono tam potomstwa, tradycji i kultury}}. {{fakt|Chociaż w małym, drewnianym domku mieszkało ośmioro dzieci, które nie miały dobrych warunków do życia}}, {{fakt|dzięki opiekunom zmieniły swój sposób życia na patriotyczny i katolicki}}.
{{fakt|Pochodził z katolickiej rodziny, która osiadła się w Kąclowej na początku XX wieku}}. Przez ostatnie pięć lat przed II wojną światową mieszkał z rodzicami w Szymanowie<ref name="RN">Szurlej S., ''Sylwetki katolickie'', ''Rycerz Niepokalanej'', nr. 7 (227), 1946, s. 179. /[https://archiwum.rycerzniepokalanej.pl/rycerz-bohater_1946_lipiec_3446 kopia na stronie archiwum.rycerzniepokalanej.pl] [dostęp 31-03-2026]/</ref>.


=== Edukacja ===
=== Edukacja ===
{{fakt|Uczył się w Nowym Mieście}}, {{fakt|w Kole nad Wartą}} {{fakt|i w Łowiczu}}. {{fakt|Naukę gimnazjalną rozpoczął w Łowiczu}}, {{fakt|kontynuował w Warszawie}}, {{fakt|a skończył w Sochaczewie}}.
{{fakt|Uczył się w Nowym Mieście}}, {{fakt|w Kole nad Wartą}} {{fakt|i w Łowiczu}}. {{fakt|Naukę gimnazjalną rozpoczął w Łowiczu}}, {{fakt|kontynuował w Warszawie}}, a skończył w Sochaczewie (trzecią klasę gimnazjalną ukończył w 1939 roku)<ref name="RN" />.


=== Życie przedwojenne ===
=== Życie przedwojenne ===
{{fakt|Gdy jeszcze chodził do szkoły w Łowiczu, wstąpił do drużyny harcerskiej}}. {{fakt|Od 1938 roku pełnił funkcję zastępowego}}.
W wieku 12 lat stał się członkiem Milicji Niepokalanej<ref name="RN" />. W 1936 roku, gdy jeszcze chodził do szkoły w Łowiczu, wstąpił do drużyny harcerskiej<ref name="MPN">[https://www.miejscapamiecinarodowej.pl/index.php/malopolskie/540-ptaszkowa-pomnik-partyzanta-ak-stanislawa-przywary ''Ptaszkowa – pomnik partyzanta AK Stanisława Przywary''], ''Miejsca Pamięci Narodowej'', 28 maja 2014 [dostęp 17-02-2026].</ref>. {{fakt|Od 1938 roku pełnił funkcję zastępowego}}.


=== II wojna światowa ===
=== II wojna światowa ===
{{fakt|Gdy 1 września 1939 roku wybuchła II wojna światowa}}, dla siedemnastoletniego harcerza zaczął się bardzo trudny okres w życiu. {{fakt|Jego ojciec już w sierpniu został zmobilizowany}}. {{fakt|Zostawił dom i matkę pod opieką syna}}. {{fakt|Stanisław Leszczyc-Przywara zarabiał na chleb, pomagając w pracy na roli}}. {{fakt|W tym samym czasie uczył się podczas przygotowywań do matury i pracy konspiracyjnej}}. {{fakt|Zarówno on, jak i jego matka często cierpieli z powodu głodu}}. {{fakt|Harcerz opiekował się zarówno matką}}, {{fakt|jak i mieszkaniem}}, {{fakt|które znajdowało się w budynku szkoły}}. {{fakt|Został partyzantem oddziału Żbik}}. {{fakt|W czasie bombardowań pomagał uciekinierom, którzy przechodzili przez Szymanów i dostarczał żywność do obozu jeńców w Żyrardowie}}. {{fakt|Wykorzystując swoje sprawności harcerskie, udzielał usług poradsanitarnych i pielęgniarskich}}. {{fakt|Ludzie z okolicznych terenów darzyli go szacunkiem, życzliwością, wdzięcznością i zaufaniem}}. {{fakt|Trzy miesiące później, 18 listopada 1939 roku, ojciec harcerza wrócił z wojny}}.
{{fakt|W sierpniu, przed rozpoczęciem II wojny światowej, jego ojciec został zmobilizowany}}. {{fakt|Leszczyc-Przywara zostawił dom i matkę pod opieką syna}}. {{fakt|Zarabiał na chleb, pomagając w pracy na roli}}. W tym samym czasie uczył się podczas przygotowywań do matury i pracy konspiracyjnej<ref name="MPN" />. {{fakt|Zarówno on, jak i jego matka często cierpieli z powodu głodu}}. {{fakt|Harcerz opiekował się zarówno matką}}, {{fakt|jak i mieszkaniem}}, {{fakt|które znajdowało się w budynku szkoły}}. {{fakt|Został partyzantem oddziału Żbik}}. {{fakt|W czasie bombardowań pomagał uciekinierom, którzy przechodzili przez Szymanów i dostarczał żywność do obozu jeńców w Żyrardowie}}. {{fakt|Wykorzystując swoje sprawności harcerskie, udzielał usług sanitarnych i pielęgniarskich}}. Ludzie z okolicznych terenów darzyli go szacunkiem, życzliwością, wdzięcznością i zaufaniem<ref name="RN" />. {{fakt|Trzy miesiące później, 18 listopada 1939 roku, ojciec harcerza wrócił z wojny}}.


{{fakt|W pierwszych latach wojny harcerz ukrywał się przed wywozem na roboty do Niemiec}}, {{fakt|a później przed niemieckimi żandarmami}}, {{fakt|którzy chodzili po wsi i zmuszali mieszkańców do pracy przy budowie potrójnej linii okopów}}. {{fakt|Po rozmowie z ojcem Szary zdecydował się na pracę w prywatnym tartaku w Ptaszkowej}}, {{fakt|gdzie zorganizował rozbrojenie jednego z żołnierzy niemieckich}}. {{fakt|Akcja ta nie powiodła się}}, {{fakt|a harcerz został uznany za wspólnika napastnika}}. {{fakt|Podczas jego ucieczki, przez kilkanaście minut, niemieccy żołnierze strzelali do niego z trzech karabinów maszynowych pistoletów maszynowych i zwykłych karabinów}}. {{fakt|Harcerz uciekał zygzakiem, padając co jakiś czas na ziemię}}. {{fakt|Biegł w stronę lasu Jaworza}}, {{fakt|lecz nowa grupa Niemców z przeciwnej strony zabiegła mu drogę}}. {{fakt|Żołnierze obrzucili go granatami i ogłuszyli}}.
{{fakt|W pierwszych latach wojny harcerz ukrywał się przed wywozem na roboty do Niemiec}}, {{fakt|a później przed niemieckimi żandarmami}}, {{fakt|którzy chodzili po wsi i zmuszali mieszkańców do pracy przy budowie potrójnej linii okopów}}. Po rozmowie z ojcem Szary zdecydował się na pracę w prywatnym tartaku w Ptaszkowej<ref name="MPN" />, gdzie zorganizował rozbrojenie jednego z żołnierzy niemieckich na rzecz jednego z żołnierzy radzieckich<ref name="MPN" />. Akcja ta nie powiodła się<ref name="MPN" />, {{fakt|a harcerz został uznany za wspólnika napastnika}}. {{fakt|Podczas jego ucieczki, przez kilkanaście minut, niemieccy żołnierze strzelali do niego z trzech karabinów maszynowych, pistoletów maszynowych i zwykłych karabinów}}. {{fakt|Harcerz uciekał zygzakiem, padając co jakiś czas na ziemię}}. {{fakt|Biegł w stronę lasu Jaworza}}, {{fakt|lecz nowa grupa Niemców z przeciwnej strony zabiegła mu drogę}}. {{fakt|Żołnierze obrzucili go granatami i ogłuszyli}}.


=== Tortury i proces ===
=== Tortury i proces ===
{{fakt|Niedługo po akcji zorganizowanej przez nazistów na miejscu pojawiło się gestapo z Nowego Sącza}}, {{fakt|które zostało wezwane telefonicznie przez oficera}}. {{fakt|Harcerz został poddany czterogodzinnym torturom, które odbywały się w budynku plebanii}}. {{fakt|Podczas przesłuchania nikogo nie wydał}}. Podczas procesu został skazany na karę pozbawienia życia, a egzekucja miała się odbyć poprzez rozstrzelanie<ref name="groby">[https://grobywojenne.malopolska.uw.gov.pl/pl-PL/Home/Obiekt/2188 ''Mogiła pojedyncza Stanisława Leszczyc-Przywary, żołnierza Armii Krajowej z 1944 w Ptaszkowej''], ''Groby wojenne na terenie Małopolski'' [dostęp 15-02-2026].</ref>. {{fakt|Przed egzekucją chciał zobaczyć się z księdzem, lecz nie dopuszczono do tego spotkania, pomimo tego, że był w pobliżu}}.
{{fakt|Niedługo po akcji zorganizowanej przez nazistów na miejscu pojawiło się gestapo z Nowego Sącza}}, {{fakt|które zostało wezwane telefonicznie przez oficera}}. {{fakt|Harcerz został poddany czterogodzinnym torturom, które odbywały się w budynku plebanii}}. Podczas przesłuchania nikogo nie wydał<ref name="RN" />. Podczas procesu został skazany na karę pozbawienia życia, a egzekucja miała się odbyć poprzez rozstrzelanie<ref name="groby">[https://grobywojenne.malopolska.uw.gov.pl/pl-PL/Home/Obiekt/2188 ''Mogiła pojedyncza Stanisława Leszczyc-Przywary, żołnierza Armii Krajowej z 1944 w Ptaszkowej''], ''Groby wojenne na terenie Małopolski'' [dostęp 15-02-2026].</ref>. {{fakt|Przed egzekucją chciał zobaczyć się z księdzem, lecz nie dopuszczono do tego spotkania, pomimo tego, że był w pobliżu}}.


=== Egzekucja ===
=== Egzekucja ===
Egzekucja odbyła się w piątek, 22 września 1944 roku<ref name="groby" />. {{fakt|Na rozkaz katów harcerz przyklęknął na jedno kolano, podniósł oczy w górę, rękę położył na piersi i szeptem odmawiał modlitwę}}. {{fakt|Niedługo potem został zastrzelony}}.
Egzekucja odbyła się w piątek, 22 września 1944 roku<ref name="groby" />. {{fakt|Na rozkaz katów harcerz przyklęknął na jedno kolano, podniósł oczy w górę, rękę położył na piersi i szeptem odmawiał modlitwę}}. Niedługo potem został zastrzelony<ref name="MPN" />.


=== Pogrzeb ===
=== Pogrzeb ===
Linia 29: Linia 30:


== Upamiętnienie ==
== Upamiętnienie ==
{{fakt|Nad grobem partyzanta znajduje się kamienny pomnik z napisem}}:
Nad grobem partyzanta znajduje się kamienny pomnik z napisem<ref name="groby" />:
<blockquote>
<blockquote>
''Stanisław Leszczyc-Przywara, ps. Szary, oddał młode życie za Polskę. Stasiu, módl się za nami. ZHP AK.''
''Stanisław Leszczyc-Przywara, ps. Szary, oddał młode życie za Polskę. Stasiu, módl się za nami. ZHP AK.''
</blockquote>
</blockquote>


{{fakt|Na płycie nagrobka widnieje napis}}:
Na płycie nagrobka widnieje napis<ref name="groby" />:
<blockquote>
<blockquote>
''Służyłem Bogu i Polsce, niosłem chętną pomoc bliźnim i byłem posłuszny prawu harcerskiemu.''
''Służyłem Bogu i Polsce, niosłem chętną pomoc bliźnim i byłem posłuszny prawu harcerskiemu.''
</blockquote>
</blockquote>


{{fakt|W miejscu jego zabójstwa został postawiony pomnik z krzyżem, symbolem Polski Walczącej i tablica z napisem}}:
W miejscu jego zabójstwa został postawiony pomnik z krzyżem, symbolem Polski Walczącej i tablica z napisem<ref name="MPN" />:
<blockquote>
<blockquote>
''Ta ziemia została uświęcona męczeńską krwią, którą przelał za Polskę. Stanisław Leszczyc-Przywara, ur. 30 XII 1922, harcerz, partyzant AK pseud. „Szary”, umęczony i rozstrzelany przez Niemców dn. 22 IX 1944. Cześć jego pamięci.''
''Ta ziemia została uświęcona męczeńską krwią, którą przelał za Polskę. Stanisław Leszczyc-Przywara, ur. 30 XII 1922, harcerz, partyzant AK pseud. „Szary”, umęczony i rozstrzelany przez Niemców dn. 22 IX 1944. Cześć jego pamięci.''
</blockquote>
Poniżej tego napisu został umieszczony zwrot<ref name="MPN" />:
<blockquote>
''Przyrzeczenia dotrzymałem.''
</blockquote>
</blockquote>


Linia 52: Linia 58:


== Życie prywatne ==
== Życie prywatne ==
{{fakt|Pochodził z katolickiej rodziny, która osiadła się w Kąclowej na początku XX wieku}}.
{{fakt|Jeden z wychowanków Michała i Eleonory, Franciszek, został dominikaninem}}, {{fakt|a jego prymicje odbyły się w Kąclowej, w 1938 roku}}. {{fakt|Najmłodszy z synów, Antoni, wstąpił do wojska w 1939 roku}}. {{fakt|Zginął w obronie Warszawy}}.
{{fakt|Jeden z wychowanków Michała i Eleonory, Franciszek, został dominikaninem}}, {{fakt|a jego prymicje odbyły się w Kąclowej, w 1938 roku}}. {{fakt|Najmłodszy z synów, Antoni, wstąpił do wojska w 1939 roku}}. {{fakt|Zginął w obronie Warszawy}}.


Linia 62: Linia 66:
{{fakt|Dziadek Szarego, Michał, pracował przy regulacji rzeki Białej}}. {{fakt|Jego babcia, Eleonora, działała jako prywatna położna}}.
{{fakt|Dziadek Szarego, Michał, pracował przy regulacji rzeki Białej}}. {{fakt|Jego babcia, Eleonora, działała jako prywatna położna}}.


{{fakt|Był katolikiem i patriotą}}.
{{fakt|Był [[Katolicyzm w Ptaszkowej|katolikiem]] i patriotą}}.
 
== Przypisy ==
<references />


== Bibliografia ==
== Bibliografia ==