Stanisław Leszczyc-Przywara: Różnice pomiędzy wersjami
kat. |
→Życiorys: dr. tech. |
||
| (Nie pokazano 11 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) | |||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
{{więcej przypisów}} | {{więcej przypisów}} | ||
{{sierotka}} | |||
'''Stanisław Leszczyc-Przywara''' ps. Szary (ur. 30 grudnia 1922 roku w Hrubieszowie, zm. 22 września 1944 roku w [[Ptaszkowa|Ptaszkowej]]) – polski harcerz i żołnierz wyklęty, działający na terenie Ptaszkowej (podczas II wojny światowej). Został zamordowany z rąk nazistowskiej III Rzeszy. W chwili śmierci miał 21 lat. | '''Stanisław Leszczyc-Przywara''' ps. Szary (ur. 30 grudnia 1922 roku w Hrubieszowie, zm. 22 września 1944 roku w [[Ptaszkowa|Ptaszkowej]]) – polski harcerz i żołnierz wyklęty, działający na terenie Ptaszkowej (podczas II wojny światowej). Został zamordowany z rąk nazistowskiej III Rzeszy. W chwili śmierci miał 21 lat. | ||
== Życiorys == | == Życiorys == | ||
=== Dzieciństwo === | === Dzieciństwo === | ||
{{fakt| | {{fakt|Pochodził z katolickiej rodziny, która osiadła się w Kąclowej na początku XX wieku}}. Przez ostatnie pięć lat przed II wojną światową mieszkał z rodzicami w Szymanowie<ref name="RN">Szurlej S., ''Sylwetki katolickie'', ''Rycerz Niepokalanej'', nr. 7 (227), 1946, s. 179. /[https://archiwum.rycerzniepokalanej.pl/rycerz-bohater_1946_lipiec_3446 kopia na stronie archiwum.rycerzniepokalanej.pl] [dostęp 31-03-2026]/</ref>. | ||
=== Edukacja === | === Edukacja === | ||
{{fakt|Uczył się w Nowym Mieście}}, {{fakt|w Kole nad Wartą}} {{fakt|i w Łowiczu}}. {{fakt|Naukę gimnazjalną rozpoczął w Łowiczu}}, {{fakt|kontynuował w Warszawie}}, | {{fakt|Uczył się w Nowym Mieście}}, {{fakt|w Kole nad Wartą}} {{fakt|i w Łowiczu}}. {{fakt|Naukę gimnazjalną rozpoczął w Łowiczu}}, {{fakt|kontynuował w Warszawie}}, a skończył w Sochaczewie (trzecią klasę gimnazjalną ukończył w 1939 roku)<ref name="RN" />. | ||
=== Życie przedwojenne === | === Życie przedwojenne === | ||
W wieku 12 lat stał się członkiem Milicji Niepokalanej<ref name="RN" />. W 1936 roku, gdy jeszcze chodził do szkoły w Łowiczu, wstąpił do drużyny harcerskiej<ref name="MPN">[https://www.miejscapamiecinarodowej.pl/index.php/malopolskie/540-ptaszkowa-pomnik-partyzanta-ak-stanislawa-przywary ''Ptaszkowa – pomnik partyzanta AK Stanisława Przywary''], ''Miejsca Pamięci Narodowej'', 28 maja 2014 [dostęp 17-02-2026].</ref>. {{fakt|Od 1938 roku pełnił funkcję zastępowego}}. | |||
=== II wojna światowa === | === II wojna światowa === | ||
{{fakt| | {{fakt|W sierpniu, przed rozpoczęciem II wojny światowej, jego ojciec został zmobilizowany}}. {{fakt|Leszczyc-Przywara zostawił dom i matkę pod opieką syna}}. {{fakt|Zarabiał na chleb, pomagając w pracy na roli}}. W tym samym czasie uczył się podczas przygotowywań do matury i pracy konspiracyjnej<ref name="MPN" />. {{fakt|Zarówno on, jak i jego matka często cierpieli z powodu głodu}}. {{fakt|Harcerz opiekował się zarówno matką}}, {{fakt|jak i mieszkaniem}}, {{fakt|które znajdowało się w budynku szkoły}}. {{fakt|Został partyzantem oddziału Żbik}}. {{fakt|W czasie bombardowań pomagał uciekinierom, którzy przechodzili przez Szymanów i dostarczał żywność do obozu jeńców w Żyrardowie}}. {{fakt|Wykorzystując swoje sprawności harcerskie, udzielał usług sanitarnych i pielęgniarskich}}. Ludzie z okolicznych terenów darzyli go szacunkiem, życzliwością, wdzięcznością i zaufaniem<ref name="RN" />. {{fakt|Trzy miesiące później, 18 listopada 1939 roku, ojciec harcerza wrócił z wojny}}. | ||
{{fakt|W pierwszych latach wojny harcerz ukrywał się przed wywozem na roboty do Niemiec}}, {{fakt|a później przed niemieckimi żandarmami}}, {{fakt|którzy chodzili po wsi i zmuszali mieszkańców do pracy przy budowie potrójnej linii okopów}}. | {{fakt|W pierwszych latach wojny harcerz ukrywał się przed wywozem na roboty do Niemiec}}, {{fakt|a później przed niemieckimi żandarmami}}, {{fakt|którzy chodzili po wsi i zmuszali mieszkańców do pracy przy budowie potrójnej linii okopów}}. Po rozmowie z ojcem Szary zdecydował się na pracę w prywatnym tartaku w Ptaszkowej<ref name="MPN" />, gdzie zorganizował rozbrojenie jednego z żołnierzy niemieckich na rzecz jednego z żołnierzy radzieckich<ref name="MPN" />. Akcja ta nie powiodła się<ref name="MPN" />, {{fakt|a harcerz został uznany za wspólnika napastnika}}. {{fakt|Podczas jego ucieczki, przez kilkanaście minut, niemieccy żołnierze strzelali do niego z trzech karabinów maszynowych, pistoletów maszynowych i zwykłych karabinów}}. {{fakt|Harcerz uciekał zygzakiem, padając co jakiś czas na ziemię}}. {{fakt|Biegł w stronę lasu Jaworza}}, {{fakt|lecz nowa grupa Niemców z przeciwnej strony zabiegła mu drogę}}. {{fakt|Żołnierze obrzucili go granatami i ogłuszyli}}. | ||
=== Tortury i proces === | === Tortury i proces === | ||
{{fakt|Niedługo po akcji zorganizowanej przez nazistów na miejscu pojawiło się gestapo z Nowego Sącza}}, {{fakt|które zostało wezwane telefonicznie przez oficera}}. {{fakt|Harcerz został poddany czterogodzinnym torturom, które odbywały się w budynku plebanii}}. | {{fakt|Niedługo po akcji zorganizowanej przez nazistów na miejscu pojawiło się gestapo z Nowego Sącza}}, {{fakt|które zostało wezwane telefonicznie przez oficera}}. {{fakt|Harcerz został poddany czterogodzinnym torturom, które odbywały się w budynku plebanii}}. Podczas przesłuchania nikogo nie wydał<ref name="RN" />. Podczas procesu został skazany na karę pozbawienia życia, a egzekucja miała się odbyć poprzez rozstrzelanie<ref name="groby">[https://grobywojenne.malopolska.uw.gov.pl/pl-PL/Home/Obiekt/2188 ''Mogiła pojedyncza Stanisława Leszczyc-Przywary, żołnierza Armii Krajowej z 1944 w Ptaszkowej''], ''Groby wojenne na terenie Małopolski'' [dostęp 15-02-2026].</ref>. {{fakt|Przed egzekucją chciał zobaczyć się z księdzem, lecz nie dopuszczono do tego spotkania, pomimo tego, że był w pobliżu}}. | ||
=== Egzekucja === | === Egzekucja === | ||
Egzekucja odbyła się w piątek, 22 września 1944 roku<ref name="groby" />. {{fakt|Na rozkaz katów harcerz przyklęknął na jedno kolano, podniósł oczy w górę, rękę położył na piersi i szeptem odmawiał modlitwę}}. Niedługo potem został zastrzelony<ref name="MPN" />. | |||
=== Pogrzeb === | === Pogrzeb === | ||
{{fakt|W księdze zmarłych proboszcz Ptaszkowej, ks. Edward Pykosz, napisał łaciński zwrot ''Occissus ut partizant'', co oznacza ''Zabity jako partyzant''}}. {{fakt|Mimo obecności Niemców kwaterujących obok kościoła i cmentarza, ludzie szli do kostnicy, aby złożyć Szaremu kwiaty i biało-czerwony wieniec z kokardą o tych samych barwach}}. | {{fakt|W księdze zmarłych proboszcz Ptaszkowej, ks. Edward Pykosz, napisał łaciński zwrot ''Occissus ut partizant'', co oznacza ''Zabity jako partyzant''}}. {{fakt|Mimo obecności Niemców kwaterujących obok kościoła i cmentarza, ludzie szli do kostnicy, aby złożyć Szaremu kwiaty i biało-czerwony wieniec z kokardą o tych samych barwach}}. | ||
{{fakt|Na rozkaz oficera niemieckiego pogrzeb harcerza został przyspieszony}}. | {{fakt|Na rozkaz oficera niemieckiego pogrzeb harcerza został przyspieszony}}. Ciało zmarłego złożono na cmentarzu w Ptaszkowej<ref name="groby" />. {{fakt|Pośmiertnie Szary został odznaczony krzyżem Virtuti Militari II klasy}}. | ||
== Upamiętnienie == | == Upamiętnienie == | ||
Nad grobem partyzanta znajduje się kamienny pomnik z napisem<ref name="groby" />: | |||
<blockquote> | <blockquote> | ||
''Stanisław Leszczyc-Przywara, ps. Szary, oddał młode życie za Polskę. Stasiu, módl się za nami. ZHP AK.'' | ''Stanisław Leszczyc-Przywara, ps. Szary, oddał młode życie za Polskę. Stasiu, módl się za nami. ZHP AK.'' | ||
</blockquote> | </blockquote> | ||
Na płycie nagrobka widnieje napis<ref name="groby" />: | |||
<blockquote> | <blockquote> | ||
''Służyłem Bogu i Polsce, niosłem chętną pomoc bliźnim i byłem posłuszny prawu harcerskiemu.'' | ''Służyłem Bogu i Polsce, niosłem chętną pomoc bliźnim i byłem posłuszny prawu harcerskiemu.'' | ||
</blockquote> | </blockquote> | ||
W miejscu jego zabójstwa został postawiony pomnik z krzyżem, symbolem Polski Walczącej i tablica z napisem<ref name="MPN" />: | |||
<blockquote> | <blockquote> | ||
''Ta ziemia została uświęcona męczeńską krwią, którą przelał za Polskę. Stanisław Leszczyc-Przywara, ur. 30 XII 1922, harcerz, partyzant AK pseud. „Szary”, umęczony i rozstrzelany przez Niemców dn. 22 IX 1944. Cześć jego pamięci.'' | ''Ta ziemia została uświęcona męczeńską krwią, którą przelał za Polskę. Stanisław Leszczyc-Przywara, ur. 30 XII 1922, harcerz, partyzant AK pseud. „Szary”, umęczony i rozstrzelany przez Niemców dn. 22 IX 1944. Cześć jego pamięci.'' | ||
</blockquote> | |||
Poniżej tego napisu został umieszczony zwrot<ref name="MPN" />: | |||
<blockquote> | |||
''Przyrzeczenia dotrzymałem.'' | |||
</blockquote> | </blockquote> | ||
| Linia 52: | Linia 58: | ||
== Życie prywatne == | == Życie prywatne == | ||
{{fakt|Jeden z wychowanków Michała i Eleonory, Franciszek, został dominikaninem}}, {{fakt|a jego prymicje odbyły się w Kąclowej, w 1938 roku}}. {{fakt|Najmłodszy z synów, Antoni, wstąpił do wojska w 1939 roku}}. {{fakt|Zginął w obronie Warszawy}}. | {{fakt|Jeden z wychowanków Michała i Eleonory, Franciszek, został dominikaninem}}, {{fakt|a jego prymicje odbyły się w Kąclowej, w 1938 roku}}. {{fakt|Najmłodszy z synów, Antoni, wstąpił do wojska w 1939 roku}}. {{fakt|Zginął w obronie Warszawy}}. | ||
| Linia 62: | Linia 66: | ||
{{fakt|Dziadek Szarego, Michał, pracował przy regulacji rzeki Białej}}. {{fakt|Jego babcia, Eleonora, działała jako prywatna położna}}. | {{fakt|Dziadek Szarego, Michał, pracował przy regulacji rzeki Białej}}. {{fakt|Jego babcia, Eleonora, działała jako prywatna położna}}. | ||
{{fakt|Był katolikiem i patriotą}}. | {{fakt|Był [[Katolicyzm w Ptaszkowej|katolikiem]] i patriotą}}. | ||
== Przypisy == | |||
<references /> | |||
== Bibliografia == | == Bibliografia == | ||
| Linia 68: | Linia 75: | ||
Bp. Józef Gucwa, [http://pomnikprzejscie.pl/?page_id=795&id=75 Stanisław Leszczyc-Przywara], wpis na stronie pomnikprzejscie.pl [dostęp 12-02-2026]. | Bp. Józef Gucwa, [http://pomnikprzejscie.pl/?page_id=795&id=75 Stanisław Leszczyc-Przywara], wpis na stronie pomnikprzejscie.pl [dostęp 12-02-2026]. | ||
{{SORTUJ:Leszczyc-Przywara, Stanisław}} | |||
[[Kategoria:Ptaszkowa]] | [[Kategoria:Ptaszkowa]] | ||
[[Kategoria:Urodzeni w 1922 roku]] | [[Kategoria:Urodzeni w 1922 roku]] | ||