Edytujesz Stanisław Leszczyc-Przywara

{{więcej przypisów}}
{{sierotka}}
'''Stanisław Leszczyc-Przywara''' ps. Szary (ur. 30 grudnia 1922 roku w Hrubieszowie, zm. 22 września 1944 roku w [[Ptaszkowa|Ptaszkowej]]) – polski harcerz i żołnierz wyklęty, działający na terenie Ptaszkowej (podczas II wojny światowej). Został zamordowany z rąk nazistowskiej III Rzeszy. W chwili śmierci miał 21 lat.

== Życiorys ==
=== Dzieciństwo ===
{{fakt|Pochodził z katolickiej rodziny, która osiadła się w Kąclowej na początku XX wieku}}. Przez ostatnie pięć lat przed II wojną światową mieszkał z rodzicami w Szymanowie<ref name="RN">Szurlej S., ''Sylwetki katolickie'', ''Rycerz Niepokalanej'', nr. 7 (227), 1946, s. 179. /[https://archiwum.rycerzniepokalanej.pl/rycerz-bohater_1946_lipiec_3446 kopia na stronie archiwum.rycerzniepokalanej.pl] [dostęp 31-03-2026]/</ref>.

=== Edukacja ===
{{fakt|Uczył się w Nowym Mieście}}, {{fakt|w Kole nad Wartą}} {{fakt|i w Łowiczu}}. {{fakt|Naukę gimnazjalną rozpoczął w Łowiczu}}, {{fakt|kontynuował w Warszawie}}, a skończył w Sochaczewie (trzecią klasę gimnazjalną ukończył w 1939 roku)<ref name="RN" />.

=== Życie przedwojenne ===
W wieku 12 lat stał się członkiem Milicji Niepokalanej<ref name="RN" />. W 1936 roku, gdy jeszcze chodził do szkoły w Łowiczu, wstąpił do drużyny harcerskiej<ref name="MPN">[https://www.miejscapamiecinarodowej.pl/index.php/malopolskie/540-ptaszkowa-pomnik-partyzanta-ak-stanislawa-przywary ''Ptaszkowa – pomnik partyzanta AK Stanisława Przywary''], ''Miejsca Pamięci Narodowej'', 28 maja 2014 [dostęp 17-02-2026].</ref>. {{fakt|Od 1938 roku pełnił funkcję zastępowego}}.

=== II wojna światowa ===
{{fakt|W sierpniu, przed rozpoczęciem II wojny światowej, jego ojciec został zmobilizowany}}. {{fakt|Leszczyc-Przywara zostawił dom i matkę pod opieką syna}}. {{fakt|Zarabiał na chleb, pomagając w pracy na roli}}. W tym samym czasie uczył się podczas przygotowywań do matury i pracy konspiracyjnej<ref name="MPN" />. {{fakt|Zarówno on, jak i jego matka często cierpieli z powodu głodu}}. {{fakt|Harcerz opiekował się zarówno matką}}, {{fakt|jak i mieszkaniem}}, {{fakt|które znajdowało się w budynku szkoły}}. {{fakt|Został partyzantem oddziału Żbik}}. {{fakt|W czasie bombardowań pomagał uciekinierom, którzy przechodzili przez Szymanów i dostarczał żywność do obozu jeńców w Żyrardowie}}. {{fakt|Wykorzystując swoje sprawności harcerskie, udzielał usług sanitarnych i pielęgniarskich}}. Ludzie z okolicznych terenów darzyli go szacunkiem, życzliwością, wdzięcznością i zaufaniem<ref name="RN" />. {{fakt|Trzy miesiące później, 18 listopada 1939 roku, ojciec harcerza wrócił z wojny}}.

{{fakt|W pierwszych latach wojny harcerz ukrywał się przed wywozem na roboty do Niemiec}}, {{fakt|a później przed niemieckimi żandarmami}}, {{fakt|którzy chodzili po wsi i zmuszali mieszkańców do pracy przy budowie potrójnej linii okopów}}. Po rozmowie z ojcem Szary zdecydował się na pracę w prywatnym tartaku w Ptaszkowej<ref name="MPN" />, gdzie zorganizował rozbrojenie jednego z żołnierzy niemieckich na rzecz jednego z żołnierzy radzieckich<ref name="MPN" />. Akcja ta nie powiodła się<ref name="MPN" />, {{fakt|a harcerz został uznany za wspólnika napastnika}}. {{fakt|Podczas jego ucieczki, przez kilkanaście minut, niemieccy żołnierze strzelali do niego z trzech karabinów maszynowych, pistoletów maszynowych i zwykłych karabinów}}. {{fakt|Harcerz uciekał zygzakiem, padając co jakiś czas na ziemię}}. {{fakt|Biegł w stronę lasu Jaworza}}, {{fakt|lecz nowa grupa Niemców z przeciwnej strony zabiegła mu drogę}}. {{fakt|Żołnierze obrzucili go granatami i ogłuszyli}}.

=== Tortury i proces ===
{{fakt|Niedługo po akcji zorganizowanej przez nazistów na miejscu pojawiło się gestapo z Nowego Sącza}}, {{fakt|które zostało wezwane telefonicznie przez oficera}}. {{fakt|Harcerz został poddany czterogodzinnym torturom, które odbywały się w budynku plebanii}}. Podczas przesłuchania nikogo nie wydał<ref name="RN" />. Podczas procesu został skazany na karę pozbawienia życia, a egzekucja miała się odbyć poprzez rozstrzelanie<ref name="groby">[https://grobywojenne.malopolska.uw.gov.pl/pl-PL/Home/Obiekt/2188 ''Mogiła pojedyncza Stanisława Leszczyc-Przywary, żołnierza Armii Krajowej z 1944 w Ptaszkowej''], ''Groby wojenne na terenie Małopolski'' [dostęp 15-02-2026].</ref>. {{fakt|Przed egzekucją chciał zobaczyć się z księdzem, lecz nie dopuszczono do tego spotkania, pomimo tego, że był w pobliżu}}.

=== Egzekucja ===
Egzekucja odbyła się w piątek, 22 września 1944 roku<ref name="groby" />. {{fakt|Na rozkaz katów harcerz przyklęknął na jedno kolano, podniósł oczy w górę, rękę położył na piersi i szeptem odmawiał modlitwę}}. Niedługo potem został zastrzelony<ref name="MPN" />.

=== Pogrzeb ===
{{fakt|W księdze zmarłych proboszcz Ptaszkowej, ks. Edward Pykosz, napisał łaciński zwrot ''Occissus ut partizant'', co oznacza ''Zabity jako partyzant''}}. {{fakt|Mimo obecności Niemców kwaterujących obok kościoła i cmentarza, ludzie szli do kostnicy, aby złożyć Szaremu kwiaty i biało-czerwony wieniec z kokardą o tych samych barwach}}.

{{fakt|Na rozkaz oficera niemieckiego pogrzeb harcerza został przyspieszony}}. Ciało zmarłego złożono na cmentarzu w Ptaszkowej<ref name="groby" />. {{fakt|Pośmiertnie Szary został odznaczony krzyżem Virtuti Militari II klasy}}.

== Upamiętnienie ==
Nad grobem partyzanta znajduje się kamienny pomnik z napisem<ref name="groby" />:
<blockquote>
''Stanisław Leszczyc-Przywara, ps. Szary, oddał młode życie za Polskę. Stasiu, módl się za nami. ZHP AK.''
</blockquote>

Na płycie nagrobka widnieje napis<ref name="groby" />:
<blockquote>
''Służyłem Bogu i Polsce, niosłem chętną pomoc bliźnim i byłem posłuszny prawu harcerskiemu.''
</blockquote>

W miejscu jego zabójstwa został postawiony pomnik z krzyżem, symbolem Polski Walczącej i tablica z napisem<ref name="MPN" />:
<blockquote>
''Ta ziemia została uświęcona męczeńską krwią, którą przelał za Polskę. Stanisław Leszczyc-Przywara, ur. 30 XII 1922, harcerz, partyzant AK pseud. „Szary”, umęczony i rozstrzelany przez Niemców dn. 22 IX 1944. Cześć jego pamięci.''
</blockquote>

Poniżej tego napisu został umieszczony zwrot<ref name="MPN" />:
<blockquote>
''Przyrzeczenia dotrzymałem.''
</blockquote>

{{fakt|W rozbudowanym domu parafialnym mieści się oratorium im. Stanisława Leszczyca-Przywary z pamiątkami po nim}}. {{fakt|Znajdują się tam m.in. chusteczka nasiąknięta krwią Szarego, książeczki do modlitwy, zeszyty i mundurek szkolny}}.

{{fakt|W kościele, w którym modlił się w ostatnich tygodniach życia, przed obrazem Matki Bożej Ptaszkowskiej, znajduje się namalowany przez jego ojca obraz Matki Bożej Armii Krajowej ze sylwetką partyzanta wraz z jego przyjaciółmi}}.

== Odznaczenia ==
{{fakt|krzyż Virtuti Militari II klasy (pośmiertnie)}}

== Życie prywatne ==
{{fakt|Jeden z wychowanków Michała i Eleonory, Franciszek, został dominikaninem}}, {{fakt|a jego prymicje odbyły się w Kąclowej, w 1938 roku}}. {{fakt|Najmłodszy z synów, Antoni, wstąpił do wojska w 1939 roku}}. {{fakt|Zginął w obronie Warszawy}}.

{{fakt|Ojciec Szarego, Stanisław, był katolikiem}}. {{fakt|Pracował jako nauczyciel języka polskiego i historii}}. {{fakt|Poza nauczaniem młodzieży, zajmował się także harcerstwem}}. {{fakt|Podczas I i II wojny światowej uczestniczył w ruchu oporu pod pseudonimem Lotos}}. {{fakt|Walczył w 4 Pułku Legionów}}. {{fakt|Brał także udział w kampanii wrześniowej}}. {{fakt|Został odznaczony między innymi Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari}}.

{{fakt|Lotos zawarł małżeństwo z Marią Milmnich i wspólnie założyli katolicką rodzinę}}. {{fakt|Ze względu na stan zdrowia Marii, mieli tylko jednego syna – Stanisława}}.

{{fakt|Dziadek Szarego, Michał, pracował przy regulacji rzeki Białej}}. {{fakt|Jego babcia, Eleonora, działała jako prywatna położna}}.

{{fakt|Był [[Katolicyzm w Ptaszkowej|katolikiem]] i patriotą}}.

== Przypisy ==
<references />

== Bibliografia ==
{{bibliografia do uzupełnienia}}
Bp. Józef Gucwa, [http://pomnikprzejscie.pl/?page_id=795&id=75 Stanisław Leszczyc-Przywara], wpis na stronie pomnikprzejscie.pl [dostęp 12-02-2026].

{{SORTUJ:Leszczyc-Przywara, Stanisław}}
[[Kategoria:Ptaszkowa]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1922 roku]]
[[Kategoria:Zmarli w 1944 roku]]
[[Kategoria:Zmarli w Ptaszkowej]]
[[Kategoria:Ptaszkowcy uczestnicy II wojny światowej]]
[[Kategoria:Ptaszkowcy harcerze]]
[[Kategoria:Ptaszkowcy żołnierze]]
[[Kategoria:Ptaszkowcy żołnierze wyklęci]]